zaterdag 29 december 2012

Kunst is niet machteloos

Hier herhaal ik grotendeels wat ik onlangs schreef aan een hedendaags kunstschilder naar aanleiding van een discussie omtrent het definiëren van evaluatiecriteria voor kunst.
Deze kwestie overdenkend, constateerde ik dat hij, als expert, de kwestie vooral binnenin het vakgebied contempleert. Het is naar mijn mening een fout die vele experten begaan. Niet zelden worden de meest gedreven exemplaren onder hen zo opgeslorpt door de verfijndheden van hun vakgebied – een wereld op zich – dat ze hun vak gaan beschouwen, overdenken en evalueren louter in functie van hun vakgebied. Dit is een inherent fout uitgangspunt aangezien ieder vakgebied deel uitmaakt van een groter geheel, namelijk de wereld en de beschaving. Door er deel van uit te maken, vervult het ook een rol erin.
Welke is dan de rol van kunst? Er is de rol die we haar toedelen en die eerder arbitrair van karakter is, en er is de rol die haar toekomt krachtens haar invloed, welke reëel en feitelijk van aard is, en daarom minder weerlegbaar. Het is vooral daar waar het schoentje wringt.
Kunstenaars, kunstcritici en kunstfilosofen die binnen het vermeende vacuüm van hun vakgebied verwoede pogingen ondernemen om doorbraken te maken, bezinnen zich meestal over wat hun werken betekenen ten overstaan van de kunstwereld, de kunstgeschiedenis, bepaalde kunstfilosofieën en kunsttheorieën, alsook inzake hun persoonlijke evolutie (als vakman). Kortom, in functie van het vakgebied. Gewoonlijk zien zij over het hoofd dat kunst een bepalende factor van de cultuur is, en dus van de beschaving, de maatschappij, en de mens. De eenvoudigste verklaring hiervoor is wellicht omdat het hen geleerd werd om kunst binnen het vakgebied te overdenken.
De ontwikkeling van cultuur en beschaving mag dan een vicieuze cirkel zijn (mens maakt kunst, kunst creëert een cultuur, cultuur vormt een beschaving, en een beschaving produceert een bepaald soort mens), kunst – wat het uitdraagt en hoe het dat uitdraagt – speelt daarin een toonaangevende rol. Mensen plaatsen kunst op een voetstuk en kunst verkrijgt daardoor de facto een inspirerende of leidende rol.
Zo stuurt kunst mee de mens, zijn cultuur en zijn beschaving, ook al is ze er een product van.
Tegenwoordig gaat het gros van de kunstenaars hieraan geheel voorbij: het is of kunst om de kunst, of kunst ten dienste van zelfexpressie. Maar niet, haast nooit, in functie van de beschaving, en dat terwijl kunst, via de cultuur die ze creëert, zo'n invloed heeft op mens en beschaving. 
Wanneer massaal veel kunstenaars hier absoluut geen rekening mee houden, leidt dit tot een stuurloze situatie. Los van het feit of een artiest die nu erkent of niet, de toonaangevende rol van kunst is inherent én aanzienlijk. Welke zijn de maatschappelijke gevolgen indien kunstenaars bewust zouden worden van de cultuur- en dus beschaving-sturende kracht van kunst? En rekening houden met het feit dat die hoe dan ook aan het werk is ongeacht of de kunstenaar dat nu wenst of niet?
Daarmee bedoel ik helemaal niet dat kunstenaars kunst zouden moeten gaan aanwenden als een middel om de maatschappij naar hun hand te zetten, al dan niet ten dienste van een dictator. Dit is in eerste plaats een pleidooi tegen een ander, en minstens even onverantwoord uiterste om die invloed te negeren, te ontkennen en te loochenen.
Kunst beschouwen en definiëren puur binnen het vakgebied is per slot van rekening niet meer dan kunst in een hermetische constructie plaatsen die in realiteit louter theoretisch is. Kunst bestaat, leeft en opereert niet in een vacuüm, het is bedrog ervan uit te gaan dat dat wel zo zou zijn.
Het feit dat de kunstwereld zich niet met deze kwestie inlaat, heeft reeds een grote impact gehad op onze cultuur en beschaving.
Bijvoorbeeld: een doorgedreven evolutie gefundeerd op een hermetische visie op het vakgebied heeft ons tot de situatie gebracht dat een groot segment van de hedendaagse kunstwereld neerkijkt op “schoonheid”. “Wie schoonheid nog hanteert als criterium voor kunst, heeft het duidelijk niet begrepen.” Dit is een visie van binnen het vakgebied. Wanneer we uitzoomen uit het vakgebied en het rationeel in een perspectief plaatsen dat de feitelijke aanwezigheid van een maatschappij in acht neemt, dan is wat we doen in werkelijkheid een cultuur creëren die neerkijkt op schoonheid. En dus een beschaving die neerkijkt op schoonheid.
Ik merk op dat de dominante tendens in de actuele populaire cultuur gekarakteriseerd wordt door machtsstrijd, misdaad- en geweldverheerlijking in films, geldaanbidding en hedonisme in de populaire muziek, zwartgalligheid, cynisme en pornografie in de literatuur. Zelfs het kleurenpalet van stripverhalen is grauw en duister geworden. De helden van de populaire cultuur zijn getormenteerde geesten en monsterachtige figuren die nauwelijks te onderscheiden zijn van de slechteriken. Duisternis, absurditeiten en obsessies zijn de teneur.
Wat zorgwekkend is, is dat deze cultuur dan weer haar eigen soort mens creëert, die de tendens verder zet, gewoonlijk in dezelfde richting, alleen nog een stap verder. Waar doelt men op? Het was in eerste instantie de kunstwereld die de notie “schoonheid is niet de norm” lanceerde. Eens men het kader van het vakgebied overstijgt, kan men zien hoe deze gedachte zich als rimpels in het water verspreid heeft doorheen onze cultuur en de beschaving mee vorm heeft gegeven.
Als het waar is dat kunst cultuur stuurt, cultuur een beschaving vorm geeft en een beschaving een bepaald soort mens produceert en men heden geconfronteerd wordt met een negatieve maatschappelijke evolutie waar: de graaicultuur hoogtij viert, het aantal mensen met mentale aandoeningen almaar stijgt, de misdaadcijfers de lucht inschieten, enz., dan kan de kunstwereld deze kwestie niet enkel overlaten aan sociologen, psychologen, juristen en politici. Zij alléén slagen er niet in om deze neerwaartse spiraal tegen te houden, misschien omdat ook zij té hermetisch binnen hun vakgebied bezig zijn, misschien omdat zij niet dezelfde toonaangevende rol hebben.
Zich rekenschap geven van de impact van kunst op een beschaving is een pak ontstellender dan onszelf voor te houden dat kunst geen macht zou hebben op de individuele en collectieve psyche. Kunst is een héél invloedrijk en dus machtig iets dat iedere beschaving waar zij deel van uitmaakt gestaag transformeert.
Om onze beschaving vooruit te helpen, dringt zich een holistische kijk op die een bewustzijn van het effect van kunst op cultuur en beschaving inplant aan de basis van het artistieke vakgebied. Naarmate dit bewustzijn groeit, meen ik dat kunst ook een constructieve en gezonde inspirerende rol kan spelen voor de beschaving. Slechts zo kan zij haar ultieme grootsheid benaderen en de voor haar minderwaardige rol van decoratie, experiment, belegging, novelty of therapeutische uitlaatklep volledig te overstijgen.
Kunst wordt verheerlijkt. Eender wie als kunstenaar wordt erkend, heeft, met andere woorden, afhankelijk van zijn of haar opzet, een lichtend baken of een destructieve kracht in handen. Kunstenaars behoren tot de meest creatieve en geïnspireerde lieden van onze soort. Eens zij hun doel voor ogen hebben, zullen deze pioniers zeker nieuw terrein verkennen en hoge toppen scheren.
De kunstcriticus, die kunstwerken als dusdanig erkent, dient zich alleen de vraag stellen welke werken hij aan het roer van onze cultuur annex beschaving wil plaatsen, omdat zij deze ten dele en afhankelijk van de aandacht die ze krijgen, mee zullen bepalen.
Het zal een doorzicht en expertise vereisen die in ernst én omvang alle kunsttheorieën overtreft. Machtsmisbruik dient ten allen tijde vermeden te worden. Maar macht loochenen, is een opperste dwaasheid.
En dus legt een holistische kunstbesef zowel kunstenaars, kunstfilosofen en kunstcritici een hogere standaard op die de grenzen van het vakgebied overstijgt. Kunst moet welwillend zijn, wil zij haar volle grootsheid kunnen bereiken. Het is in de eerste plaats aan de kunstenaars om dit te verkennen en te volbrengen. 
 
Wim Van Aalst, vrijdag 28 december 2012, gereviseerd op 3 januari 2013

Downloaden als pdf.
 

zaterdag 8 december 2012

Het onvermijdelijke van kunst

Wat betreft overleven, is kunst overbodig.

Kunst mag dan een luxeproduct zijn, kunst is onvermijdelijk gezien het inherent scheppend vermogen van de mens. Dit onderscheidt de mens ook van de dieren, en stelt hem in staat een beschaving uit te bouwen, welke een gevolg is van zijn scheppend/creatief vermogen. Hoewel er dieren zijn die nesten en dammen bouwen, is hun creativiteit onveranderlijk en generisch: er zijn geen Dorische, Ionische, Gotische of Romantische vogelnestjes.

De bewering dat kunst niet zou kunnen bijdragen aan het overleven, is echter onjuist: kunst heeft het vermogen ons een rustpunt te gunnen om te genieten van en herinnerd te worden aan onze eigen scheppende natuur - maar ook om te reflecteren over ons wezen, ons zijn, onze wereld. Genieten, (zelf) reflectie en zich herbronnen hebben hun nut en functie. Zonder dat kan een mens niet erg goed overleven. Anderzijds, kan hij natuurlijk perfect genieten, rusten of zich bezinnen terwijl hij kijkt naar een sterrenhemel of een zonsondergang - kunst is, strikt genomen, overbodig om te overleven.

Ons scheppend vermogen stelt ons in staat allerlei dingen te bedenken en uit te voeren (huizen, vervoer, kledij, landbouw, nijverheid...) die het overleven veel makkelijker maken, zelfs comfortabel. Kunst is daar niet strikt noodzakelijk voor. Maar toch wordt  in alle beschavingen en in iedere tijdsperiode kunst gemaakt. Zelfs in de grotten van de holbewoners was er kunst. Waarom? Het creatieve vermogen van de mens is onstuitbaar en uit zich in alles wat we ondernemen. Kunst is de passie te creëren omwille van het creëren, te scheppen omwille van het scheppen. Het is een viering van ons menselijke creatieve vermogen; de mens die genoegen neemt in het vermogen dat hem uniek maakt op deze planeet; het vermogen dat hem in staat stelt te ontsnappen aan het gevaar dagelijks in de wildernis te moeten vechten om te overleven, onderworpen aan roofdieren en de elementen; het vermogen dat hem toeliet een beschermend en comfortabel habitat - een beschaving - uit de grond te stampen.
 
De mens verheugt zich over zijn eigen scheppende kracht, en alzo heeft kunst - als bewonderd eerbetoon aan de scheppende kracht - een idool- of inspirerende functie. Het vermogen te inspireren is het vermogen te sturen, te leiden; kunst fungeert als één der leidende factoren voor de beschaving.

Natuurlijk kunnen we zowel goedaardige als kwaadaardige dingen in het leven roepen middels ons scheppend vermogen. Vandaar dat ik pleit voor een holistisch kunstbesef dat het effect van kunst op de individuele zowel als maatschappelijke psyche aan de basis legt van het artistieke vakgebied.

maandag 26 november 2012

2-uurschetsen: muzikanten

Olieverfschetsen van enkele nietsvermoedende muzikanten van het Weens Filharmonisch Orkest tijdens een uitvoering van Strauss' "Eine Alpensinfonie". Iedere kop heeft ongeveer 2 uur in beslag genomen. Gebruikte kleuren zijn de klassieke triade van gele oker, zwart en rood, aangevuld met een gebrande omber.

U kan hen hier spotten.




Living Craft

Tad Spurgeon's "Living Craft", uitgegeven in eigen beheer, is inmiddels aan zijn derde editie toe. In 2008 belandde ik op Tad Spurgeon's website en trof er niet alleen een massa technische informatie aan over olieverf-materialen, maar ook een nuchtere schilder die met genoegen al mijn vragen beantwoordde. Dit markeerde het begin van een levendige trans-Atlantische samenwerking inzake schildersmaterialen, waarbij we zelfs onze eigen vindingen naar elkaar per post verstuurden, zoals vernis gemaakt van barnsteen (amber), kwarts-gel en Cennini's befaamde "koperolie".
Behalve de meest uitgebreide en complete encyclopedie van olieverfmaterialen (gaande van gronderingen, verfsoorten en vulstoffen tot olie, harsen,  emulsies, vernissen etc.) bevat het boek ook heel wat kleurtheorie, die vooral voor landschapsschilders een brede waaier van perspectieven aanbieden.
Wat me nog het meest aanspreekt zijn Spurgeon's filosofische beschouwingen over het creatieve proces en de "levende ambacht" van het schilderen: de symbiose tussen schepper en creatie.
Enkel te koop via zijn website.



Ontwerpstudie

Studie voor groter werk, misschien wordt het een "Magdalena".
Olie op papier
21x30 cm



vrijdag 19 oktober 2012

De kennis en wijsheid van Ran Ortner

"Concepts and theory can be taught. Techniques can be taught. But art is also about the power of the human heart and the force of our creative nature. This is not studied and explored as part of the curriculum. When you ask collectors what they’re really looking for, they say they want to fall in love; they want to feel. But the academics are leery of feeling, and they make the rules, so the contemporary art world is cerebral and favors conceptual approaches. I don’t oppose the emphasis on intellect and on concept — in fact, I like it very much — but I do feel the passions are underrepresented. Humans are deeply emotional beings. We don’t rationalize our way into love; we fall. We don’t rationalize our way into the richest experiences; we get swept away."
  - Ran Ortner

Ran Ortner deelt zijn ervaringen en inzichten over het creatieve proces in een opmerkelijk interview in The Sun Magazine.

woensdag 3 oktober 2012

Het belang van schoonheid

Interessante documentaire van de BBC met Roger Scruton, een eminent Engels filosoof, die zijn ideeën op zeer elegante manier weet te verwoorden.
Roger Scruton heeft een dertigtal boeken op zijn palmares staan, die handelen over filosofie, kunst, cultuur en politiek. Ik weet niet of ik over de hele lijn akkoord ga met alles wat de man schrijft, daarvoor ken ik zijn werk niet goed genoeg, maar deze documentaire vond alvast ik hartverwarmend.




woensdag 26 september 2012

The Practice and Science Of Drawing

The Practice and Science Of Drawing van Harold Speed is een schitterend boek over tekenen, een boek dat ik aan iedereen kan aanraden. Gezien het boek het daglicht zag in 1917, is het copyright vervallen en kan u deze schat downloaden vanaf Project Gutenberg.

Het boek werd heruitgegeven in de jaren '70 door Dover. Deze editie is nog steeds beschikbaar in de boekhandel. Een waardevolle investering!

woensdag 8 augustus 2012

Plein Air in het Gentse

"Tunnel"
Bourgoyen-Ossemeersen
Olie op canvasboard
30x40 cm



"Brugje"
Muinkpark
Olie op paneel
30x40 cm


"Schelde"
Enkele km's langs het pad achter het belastingkantoor aan de Gaston Crommenlaan
Olie op paneel
48x60 cm






Heiligen


Op de engelstalige website van het Prado museum zijn er zeer hoge resolutie beelden van 2000 kunstwerken te vinden (5000 op hun Spaanse). Vooral op de kleinere werken, zoals de portretten, is zowat iedere penseelstreek herkenbaar - men kan online geen beter uitnodiging vinden om in de voetsporen van de meester te treden (of toch te pogen). 
Het spoorde me aan om drie werken van Rubens te kopiëren, drie heiligen uit een reeks van wel een dozijn. Ik volgde in deze kopies het door Rubens aangewende procedé: een okerkleurige imprimatura aangebracht met een brede borstel, daarop een onderschildering in bruinen en dan de uiteindelijke afwerking.

Olie op paneel, 80x60 cm


Sint Pieter met de sleutels van de hemel (goud) en de hel (lood). Astroloog en Rubens-fan Jos Verhulst stuurde mij zijn essay "Pieter Pauwel Rubens, Margherita Guarducci en de datering van de kruisiging van Petrus" op waarin hij een verwijzing naar de datum van de kruisiging van de heilige afleest uit de compositie van het schilderij.
"Een blik op de horoscoop van zaterdag 13 oktober 64 leert twee zaken. Vooreerst is de ecliptische hoek tussen de Zon (goud) en Saturnus (lood) op deze dag inderdaad ongeveer zo groot als gesuggereerd door de posities van de twee sleutels op Rubens’ schilderij (...) Ten tweede zien we onmiddellijk dat de horoscoop drie scherpe vierkantsaspecten vertoont: een vierkant Saturnus-Venus, een vierkant van Mercurius met de nauwe conjunctie Pluto-Jupiter en een vierkant Uranus-Neptunus. Onmiddellijk rijst het vermoeden dat deze drie kruisjes op Petrus’ kraagboord overeenstemmen met deze drie vierkantsaspecten."
Ik ben niet thuis in het berekenen van data aan de hand van de stand der planeten, laat staan het uittekenen van horoscopen, maar ik neem aan dat Jos' berekeningen correct zijn, wat van dit alles toch wel een zéér grote toevalligheid maakt.

Een geheime hobby van Rubens?

Tijdens het kopiëren heb ik iets transcendents mogen ondergaan: ik ervoer wat ik alleen kan omschrijven als "het opengaan van de sluizen van de heerlijkheid." 
Ik vond het een waar privilege en een gevoel waarvan ik niet eens kon inbeelden dat het bestond, en waarvan ik diep heb mogen drinken. 

Onder: Sint Paulus

Grisailles

Torso Belvedere
Een subtiele schakering van lijnen, schaduwen en lichtvlekken
speelt over deze gespierde torso -- de zgn. Torso Belvedere --
een van de mooiste kunstwerken die de Grieken ons nagelaten hebben.
Het prachtige ritme van lijnen, licht en donker, de meesterlijk perfecte vorm
en de verminking van het hoofdloze lichaam: representeert het
de actuele toestand van de traditionele Kunsten?

Olie op paneel
77,5x60 cm
 



Laocoon
De Trojaanse hogepriester die ten onder ging aan zijn goede intenties.
Meer over hem vindt u hier.

Olie op paneel.
70x58cm
 


Piéta
Het onbeschrijfelijk mooie meesterwerk van Michelangelo.

Olie op paneel
30x40 cm
 


Koppen van Rubens


Clara Serena
Naar Rubens -- vrije interpretatie van het portret dat de schilder
van zijn dochtertje maakte enkele jaren na haar dood. Het is een ander
meisje geworden dan het dochtertje van de schilder.

Olie op paneel
32x24 cm
 

Man met lijkwade
Fragment uit de Kruisafname in Antwerpen.

Olie op papier op paneel
32x24cm




De Theorie van de kunstpiramide

Recentelijk dwaalden mijn gedachten over de anatomie van een kunstwerk en het viel mij op dat kunstwerken ontstaan uit een boodschap (informatie), net zoals het leven onstaat uit een boodschap, een code, het DNA... Net als het DNA is een kunstwerk de drager van een bepaalde informatie. Welke informatie?

Een idee wordt een boodschap van zodra deze gecommuniceerd wordt. Ontstaan uit een idee, materialiseert zich een boodschap die kunstenaar giet in de vorm van een kunstwerk. Alle aspecten van een kunstwerk staan in functie van de idee, de boodschap die de kunstenaar wil overbrengen.

(Ik vervolg mijn betoog in het kader van de schilderkunst, hoewel het ruimer geïnterpreteerd kan worden.) In het geval van de schilderkunst, betreft het 5 aspecten:

1 - Keuze van objecten/personages. Dit kunnen dode voorwerpen evenals levende wezens zijn. Zij worden gekozen in functie van de boodschap die de kunstenaar wil overbrengen.

2 - Arrangement van de gekozen objecten (de "compositie"): samen met een juiste keuze van objecten wordt hun opstelling bepalend om de idee exact weer te geven. Hierin wordt niet alleen de onderlinge positie maar ook de lichaamshouding van personages begrepen. De compositie bepaalt voor een groot deel de duidelijkheid waarmee de gekozen boodschap tot uitdrukking komt.

3 - Belichting; richt de aandacht; accentueert ruimtelijkheid, sfeer en overzichtelijkheid van de compositie. Staat volledig in functie van de boodschap.

4 - Kleur; bepaalt voor een groot deel of het schilderij aanschouwlijk is of niet, smaakvol dan wel smakeloos. Staat het minste van al in functie van de boodschap.

5 - Schildertechniek; is sterk beïnvloed door het temperament van de schilder maar hoort conform de boodschap te zijn. Het is hier waar de schilder zijn meest materiële vingerafdruk nalaat.

De thans gematerialiseerde boodschap wordt gezien door het publiek die de ontvanger is van de oorspronkelijke idee, de onstaansreden van het kunstwerk. De idee wordt uitgestraald en wekt de aandacht van het publiek. De betoverende kracht van de kunst grijpt de aandacht van de toeschouwer en voert zijn geest naar de bron van de idee. Dat is de onstuitbare forte van kunst. Geen kunstenaar die het zal ontkennen.

Aldus kan een idee het publiek bewegen middels het kunstwerk. Bewegen in welke zin? Bijvoorbeeld, een kunstwerk kan een mens verheffen; het geestelijke niveau waar de boodschap van afkomstig is dient daartoe logischerwijze van een hoger niveau te komen dan die van het publiek. Aldus ontstaat een piramide met de idee als top (de zender), het kunstwerk als drager en het publiek (de ontvanger) onderaan.

In het geval van de piramide is de oorspronkelijke boodschap afkomstig van een belevingswereld die noodzakelijkerwijze ruimer en rijker moet zijn dan die van de toeschouwer. In dit geval zal de overgebrachte idee de belevingswereld van het publiek doteren met prikkels van een hoger niveau, wat verwarring en onrust kan verjagen, de ziel verheffen, het hart koesteren, het lichaam versterken, enzovoort.

Indien de boodschap van een lager allooi is dan de toeschouwer, vormt zich geen piramide, maar eerder een trechter die de toeschouwer naar beneden haalt naar een belevingswereld van eveneens een lager allooi, namelijk het oorspronkelijke niveau waarop de idee ontstaan is. Dit betekent in de praktijk dat het betreffende kunstwerk de toeschouwer enigszins zal corrumperen; zijn belevingswereld zal aangetast worden en hij zal een kracht ervaren die hem naar beneden haalt. Dit is het onvermijdelijke vermogen van alles wat kunst is - de kracht om de mens te transporteren. De vraag is alleen: waarheen?

Veel staat ongetwijfeld in functie van de frequentie en duur van de blootstelling aan het betreffende kunstwerk, en de mate waarin de overgebrachte idee zich nestelt in de geest van de toeschouwer.

Deze theorie noem ik de theorie van de kunst-piramide.

Wim Van Aalst, 21 januari 2011

donderdag 26 juli 2012

Het einde van de normaliteit

Hieronder volgt mijn reactie op het in De Standaard verschenen interview met psychiater Dr. De Wachter naar aanleiding van de massamoord in de V.S. tijdens de première van de nieuwste Batman film.

Geachte,

Naar mijn mening ziet Dr. De Wachter één grote factor over het hoofd, namelijk de invloed van cultuur op de mens.

De actuele pop-cultuur, film, muziek, literatuur, staat bol van geweld, obsessies, machtsstrijd, misdaadverheerlijking enz. Te zeggen dat deze constante stroom van informatie geen invloed zou hebben op de menselijke psyche, lijkt mij zéér onwetenschappelijk. Sommige mensen zijn nu eenmaal meer beïnvloedbaar dan anderen, en sommigen zijn al helemaal dom. Als ik zie hoe sommige intellectueel of emotioneel minderbedeelde (vaak jonge) mensen zich helemaal wentelen in dat misdaad- en geweldverheerlijkende cultuurtje, zich mentaal in dat wereldje nestelen, ja, dan wordt je op den duur zo iemand. Je ziet steeds meer jonge kerels over straat lopen met een attitude van 'ik ben een killer' (dat vind ik zo jammer) en blijkbaar zijn er meer en meer zonderlingen die het nodig vinden mensen overhoop te knallen of in mekaar te slaan (wat mij, gezien het huidige culturele milieu, niet echt verbaast).

Is er het afgelopen jaar geen wetenschappelijke studie verschenen die aantoonde dat het veelvuldig bekijken van porno de vorm van de hersenen doet veranderen onder invloed van de constante overproductie van bepaalde stoffen? Heeft de inname van gewelddadige fictie dan een analoog effect, denk ik dan?

De pop cultuur is helaas voor een groot stuk in handen gevallen van mensen die vooral geld willen verdienen, en sex en geweld verkopen jammer genoeg goed. Maar is dat cultuur? Draagt het bij tot de evolutie (=beter worden) van het individu en de mensheid in het algemeen? Heeft het onze beschaving naar een hoger niveau getild? Is dat nu niet net de functie van cultuur? Is de huidige consumptie-cultuur dan geen anti-cultuur?

Onder het mom van 'persoonlijke vrijheid' en 'vrije meningsuiting' wordt deze anti-cultuur getolereerd, terwijl het zovele jonge (maar ook volwassen) mensen genadeloos meesleurt in een obsessief en duister wereldbeeld, met alle gevolgen van dien. Sommige mensen drijven alles tot in het extreme. Om het te polariseren: ooit was onze cultuur er één van deugden - nu is het er één van sex en geweld. Onmerkbaar en gestaag heeft deze verandering zich voltrokken, en iedereen heeft olie op het vuur gegooid. Onze media stuwen ondertussen het getij gewillig vooruit. Bijgevolg durft niemand de heilige 'persoonlijke vrijheid' een halt toe te roepen. Toch was het een cultuur van deugden die onze beschaving tot zijn vroegere hoogtepunt heeft gebracht.

Met vriendelijke groet
Wim Van Aalst

dinsdag 24 juli 2012

Stillevens met blauwe stofdoek

"Schilderssalaris"
Olie op paneel
60x48 cm

"Kom met glazen vaas"
Olie op paneel
40x30 cm

vrijdag 20 juli 2012

Voedsel voor de ziel

Kunst is voedsel voor de ziel. Het zou bijgevolg geen vergif moeten zijn. Het is de reden waarom ik me niet achter menig hedendaags "kunstenaar" wil of kan scharen. Soms heeft men de indruk dat sommigen van hen - bewust of onbewust - er gewoon op uit zijn om de ziel van de mens te vergiftigen.

Om dit te vermijden, moet een kunstenaar spiritueel in verbinding staan met de ziel, het hogere, de Bron der dingen... Indien hij deze verbinding niet heeft, of er niet naar streeft deze te onderhouden en te cultiveren, of er zelfs botweg geen interesse in heeft, of indien deze schakel wel gewenst maar onvoldoende ontwikkeld is, zal de kunstenaar moeite hebben om te onderscheiden wat voedzaam is voor de ziel, en wat niet. Een overdaad aan gedachten en verlangens vertroebelt de geest en maakt dat men eender welk project begint, onwetend of men gif aan het mengen is, voedsel, of medicijn.

Kunst heeft de kracht om mensen diep te beroeren, en het zou hen niet alleen geestelijk moeten beroeren, maar ook materieel. Dit is een tweede punt. Een kunstwerk met onnauwkeurige weergave van het materieel aspect van een scene, kan een toeschouwer een ogenblikkelijke diepe impressie nalaten, maar het gebrek aan weergave van de materie, weerhoudt hem ervan om de scene werkelijk te betreden, zijn ogen te laten dwalen over alle objecten, figuren, en vormen, ze te onderzoeken alsof hij ter plaatse was tot hij opgeslorpt wordt door de scene en het gevoel heeft er fysiek deel van uit te maken.

Een uiterst gedetailleerde weergave van de realiteit zonder de spirituele kracht om de toeschouwer te beroeren, kan men daarentegen een mislukt kunstwerk noemen.

Daarom heeft de spirituele insteek prioriteit op de feitelijke weergave, echter een goede spirituele insteek met een tekort aan weergave van het fysieke, is als proeven van een heerlijk gerecht dat vervolgens op een onbereikbare plaats wordt gezet, met slechts de geur om ons te kwellen.

Hoewel een overdaad aan detail makkelijk imponeert, is het geen vereiste of garantie voor een magnifiek kunstwerk. Eenvoud siert, een minimum aan detail is echter vereist om de toeschouwer een scene fysiek te laten betreden en hem zo de meest complete ervaring van de beeldende kunst te bieden.

Ten derde is er stijl; iedere kunstenaar ontwikkelt zijn eigen stijl, en dit hangt samen met zijn persoonlijkheid en temperament. De stijl die een kunstenaar ontwikkelt is als zijn handtekening of de vingerafdruk van zijn persoonlijkheid. Stijlen prefereren is grotendeels een kwestie van persoonlijk voorkeur en als beoordelingscriterium vrij irrelevant: er zijn verschillende scholen binnen de kunst die ieder hun eigen stijl hebben, en binnen iedere school zijn er goede en minder goede werken.

Laat ons vooral onthouden dat stijl zonder spirituele connectie leidt tot oppervlakkigheid, smakeloosheid, decadentie of erger. Stijl zonder erom te geven een wereld vorm te geven, is nonchalance of artistieke terughoudendheid, of gewoon gemakzucht.


Torso in Basalto
Gezien in het Uffizi museum in Firenze.

Olie op paneel
80x52cm

donderdag 19 juli 2012

Paracelsus zegt:

"Know that man makes great discoveries concerning future and hidden things, which are despised and scoffed at by the ignorant who do not realize what nature can accomplish by value of her spirit. Thus, the uncertain arts are in such a state now that a new generation must come, full of prophetic or sibylline spirit, which will awaken and direct the skills and arts. The arts of this kind are quite old, and enjoyed great reputation among the ancient. They are kept secret and taught secretly. For the students of these arts devoted their time to contemplation and inner faith, and by such means discovered and proved many great things. But the men of today have no longer such capacity for imagination and faith; today their minds are exclusively concerned with things that are pleasant to the flesh and the blood; only what the flesh and the blood want and desire is being studied, that alone is still being practiced. These arts are uncertain today because man is uncertain in himself. For he who is not certain in himself cannot be certain in his actions; a sceptic can never create anything enduring, nor can anyone who serves only the body accomplish true spiritual works."
       – Paracelsus, Astronomia Magna , 1537-38.